23.3.17

A Kind of Murder

2016.
režija: Andy Goddard
scenario: Susan Boyd (prema romanu The Blunderer Patricie Highsmith)
uloge: Patrick Wilson, Jessica Biel, Haley Bennett, Eddie Marsan, Vincent Kartheiser

Patricia Highsmith je jedna od najfilmičnijih spisateljica ikada, primamljiva jednako evropskim i američkim autorima. Mislim, The Tallented Mr Ripley i njegova rana, francuska varijanta Plein soleil u režiji Renea Clementa, Wendersov The American Friend, Chabrolov Le cri de hibou, pa i Haynesov film Carol, da ne pominjemo samog Majstora Napetosti i Strangers on a Train, što je ujedno i bila prva ekranizacija Highsmithove. Druga, filmska, a ne televizijska (bivalo je i njih), bila je euro-koprodukcija Le meurtier po romanu The Blunderer. Isti roman je poslužio kao izvornik za najnoviju, A Kind of Murder, koju potpisuje britanski uglavnom televizijski reditelj Andy Goddard koji, evo već drugi put zaredom, pokušava da se probije do velikog ekrana.

Kao i u prethodnom njegovom filmu Set Fire to the Stars, Goddard igra na kartu detalja perioda i vrlo stiliziranog podvaljivanja lokacija po sistemu “muda pod bubrege”. Mislim, prvo Vels, a sada Cincinatti kao fotomodel za New York. Ma koliko delovalo blesavo, to radi i zapravo nije problem. Goddard je jedan od onih “stylish” reditelja, kad ga se samo pusti, pa će nas možda time osvojiti.

Kad smo kod supstance, odnosno priče i njenog vođenja, tu stvari stoje malko drugačije. Odnosno, Goddardov interes se završava na izboru priče / literarnog predloška. Jednom kada kaže: “Evo, to ćemo”, on kao da gubi interes. U Set Fire to the Stars, scenario je sklepao sa jednim od glumaca i to je rezultiralo nerazvijenim likovima koje glumci igraju bez adekvatdnog vođenja i potpuno nelogičnim pravcem u koji je odlutala priča navodno o pesniku Dylanu Thomasu i njegovoj poseti Americi. Ovde, radeći po skoro užasnom scenariju debitantkinje Susan Boyd punom replika koje živ čovek ne bi mogao izgovoriti čak ni ranih 60-ih kad se radnja događa, Goddard uspeva da napravi misteriju bez misterije koja neo-noiru liči po formi toliko da zapravo deluje parodično.

A priča o arhitekti / povremenom piscu krimi-priča koji istovremeno pokušava da raskrsti sa zahtevnom, ludom ženom, zaljubljuje se u drugu i upada u opsesiju oko slučaja ubistva o kojem čita u novinama svakako ima potencijala. Žena će nastradati, naš junak će se nevešto vaditi, a policajac će mu duvati za vratom, kao što duva i knjižaru, osumnjičenom za ono ubistvo o kojem su pisale novine. Neka nadmudrivanje trojice muškaraca počne.

Negde i bi, ali ovde sve odiše drvenošću toliko da bi drvenije moglo biti jedino ako bi glumce neko zamenio stolicama (s tim da bi to ličilo na radikalan koncept, što ovde nije slučaj). Takvo vođenje je namerno, Goddard to svesno prodaje pod “hard boiled”, ali je to i dosadno i naporno za gledanje na jednom sasvim novom nivou. Kao odgovor na podglumljivanje Patricka Wilsona, imamo još iritantnije preglumljivanje Jessice Biel kakvo smo mogli gledati jedino od latino-diva iz zlatnog doba tele-novela 90-ih. Detektiv sveden na nivo balvana kojeg trapavo igra Vincent Kartheiser, a inače pristojna glumica Haley Bennett ovde je napola uverljiva kao “fatalka”, što nije njena krivica koliko nedostatak u pisanju njenog lika. Zapravo, karakterni glumac Eddie Marsan u ulozi knjižara – potencijalnog ubice jedini uspeva da izvuče nešto više iz lika i da ga učini intrigantnijim.


Ako morate da pogledate ama baš sve snimljeno po prozi Patricie Highsmith, ne mogu vas odgovoriti ma koliko se trudio. Ako ste spremni da istrpite loš film radi nekoliko slika “arhitektonske pornografije” a la Tom Ford, samo napred. Ako držite masterclass o snimanju loših, nedovoljno razvijenih filmova, A Kind of Murder svakako zaslužuje mesto u programu. Inače, izbegavanje je sasvim legitimna opcija i moj kritičarski savet.

22.3.17

Tenemos la carne / We Are the Flesh

2016.
scenario i režija: Emiliano Rocha Minter
uloge: Noe Hernandez, Maria Evoli, Diego Gamaliel

Kada je reč o filmu šoka i transgresije, postoji velika razlika između oslanjanja na stare uzore i isključivog oslanjanja na stare uzore sa gomilom ničim potkrepljenih citata. A o toj razlici sudimo mi, gledaoci, svako za sebe. Nigde kao na tom polju nije tako tanka linija između genijalnosti i potpune gluposti u našoj percepciji i nigde nije tako presudno ono čuveno “slobodno sudijsko uverenje”. Zapravo, sekundarno je hoćemo li ukačiti (sve) reference i kompletni kontekst. Bitno je samo je li nas to nešto “uradilo” na intelektualnom i emotivnom nivou.

U tom smislu je We Are the Flesh, dugometražni prvenac izuzetno mladog i s pravom bi se reklo neiskusnog (osim ovog ima još samo dva kratka filma iza sebe) autora Emiliana Roche Mintera skoro pun pogodak. Zamislite uvrnuti spoj Jodorowskog i Bunuela sa Boschovim platnima na temu postapokaliptične bajke na tragu Ivice i Marice sa vrlo mračnim pod-tonovima gde dominiraju psiho-seksualna dominacija, incest, kanibalizam, fiksacija na smrt i ponovno rođenje u okruženju koje simultano podseća na napuštenu zgradu, pećinu, utrobu i pakao.

Hajdemo malo i o radnji, ma koliko to u suštini bilo iluzorno. U napuštenom prostoru živi poludeli beskućnik (Hernandez) čije ime, Mariano, saznajemo kasnije. On živi sam i pretura po stvarima iz nekog već razloga, ali od uvodne scene nam je jasno da nije benigni ludak. Kada u njegovu “pećinu” uđu bezimeni brat (Gamaliel) i sestra (Evoli), on će im ponuditi stan i hranu u zamenu za rad na unutrašnjem uređenju prostora pomoću lepljive trake. Uskoro će se, zao, oduran, zavodljiv i misteriozan kakav već je, umešati u njihov odnos i čak ga diktirati, igrajući se sa lojalnostima. Jasno je da ima veliki plan, ali ostaje pitanje kakav...

Noe Hernandez je apsolutno sjajan kao ludak, dok mu Maria Evoli sekundira u tom ludilu, ostavljajući Diegu Gamalielu komponentu straha. Pored vrlo dobre, nadahnute glume, valja pohvaliti i vizuelni aspekt filma, naročito scenografiju Manuele Garcie i fotografiju koju potpisuje Yollotl Alverado. Takođe i muzika Estebana Aldartea je impozantna, čineći da, svidelo vam se ili ne, We Are the Flesh bude filmsko iskustvo koje nećete tek tako zaboraviti.

Naravno, neće uvek i sve raditi, Minter će se, kao i većina mladih autora ponekad zaleteti i raspaliti po preočitoj metafori i politički kontekst koji je pominjao u intervjuima je meni kao solidno obaveštenom ne-Meksikancu neuhvatljiv. Autor će se iskupiti sa nekoliko hrabrih momenata čiste sulude inspiracije i čvrstom kontrolom svih audio-vizuelnih aspekata u filmu (pre nego što se uhvatio režije, radio je kao snimatelj). Stoga ne treba da čudi vrlo vokalna podrška velikih imena meksičkog filma poput Alejandra Gonzaleza Inarritua i Guillerma Del Torra koji su u Minteru prepoznali autora pred kojim stoji blistava budućnost.


Hoće li do toga doći, ostaje da se vidi. Minter svakako ima talenta i hrabrosti, pa može daleko dogurati, bilo da ostane na sadašnjem kursu ili da se konformira i počne stvarati više po ukusu šire publike. We Are the Flesh je film o kojem će se još razgovarati, koji će biti predmet polemike i oštrih sukoba mišljenja i tumačenja. Verovatno jedan od onih filmova koje morate videti makar da zadovoljite svoju znatiželju.

21.3.17

Dalida

2016.
režija: Lisa Azuelos
scenario: Lisa Azuelos, Jacques Pessis, Orlando (po Orlandovoj knjizi)
uloge: Sveva Alviti, Ricardo Scamarcio, Jean-Paul Rouve, Nicolas Duvauchelle, Alessandro Borghi, Valentina Carli, Brenno Placido, Niels Schneider, Vincent Perez

Kako sam već pokazao u kritici za Queen of Spain sa Berlinala, neko ko se ovim poslom bavi makar polu-profesionalno ima dovoljno kilometraže i predznanja da prepozna o čemu se tu radi na osnovu prve polovine filma, komotno izađe i napiše kompetentan tekst, naročito ako je film od one sorte da valja prastare štoseve. Neka vas to ne čudi, pravi majstori će napisati sasvim dobar tekst i kad prespavaju veći deo filma ili ga gledaju na preskok. Inače, kad smo već kod priznanja i tajni zanata, najveća moja majstorija pre toga bila je gledanje filma na jeziku koji ne govorim sa titlovima na jeziku koji ne razumem. Doduše, u pitanju je bio ceo film.

Red je podići stvari na novi nivo i napisati nešto o filmu kome sam, sasvim slučajno, stigao na poslednjih 40-ak minuta. Kako se to dogodilo, nije moja krivica (osim možda bezobrazluka da o tako nečemu pišem, pa makar za blog, ali ništa se ne baca!), već splet okolnosti da novinarska projekcija na jednom festivalu kasni usled nestanka struje u zgradurini koja je nekada služila kao pokazna vežba iz moderne arhitekture, ponos i dika jednog relativno velikog grada. Upozoravam, dakle, da je ovo eksperiment, više blogpost nego li relevantna filmska kritika, pa vas molim da mi u komentarima slobodno napišete da sam ne-etičan, pacer, dunster, seronja ili da me popravite ako sam slučajno nešto krivo uhvatio.

Film je, dakle, Dalida, biopic istoimene (“istonazvane” zvuči glupo, ali je ispravniji termin) pop-pevačice i glumičice čiji je život bio obeležen ljubavlju od strane publike i nesrećnim ljubavima sa uvek pogrešnim muškarcima. Tako to često biva. Film hvata raspon od jednog pokušaja samoubistva u ranoj mladosti do onog uspešnog u srednjim godinama. Depresija je zajebana bolest. Deo koji sam ja uhvatio obuhvata raspad veze sa jednim od njih, depresiju, čupanje iz nje i pokušaj povratka na tron, a propraćen je i sa priličnom količinom muzike lakih nota, čuju se cele pesme čiji tekstovi korespondiraju sa osećajima protagonistkinje, te sa prilično arhivskog materijala.

Čitam da u ranijem stadijumu film čekira kućice za flashback na (nesrećno) detinjstvo i prve scenske uspehe, nisam gledao, pa ne mogu da sudim o kvalitetu izvedbe. Kako nisam, božesačuvaj, Dalidin fan i nisam upoznat sa stvarnom biografijom i izvornom knjigom, ne mogu da sudim ni o vernosti prikaza, ali mogu pokazati dobru veru pošto je njen rođeni brat autor te knjige i ko-scenarista kojeg se verovatno dosta pitalo.

Ono što sam, jebiga, video u principu je linearno i školski odrađeno, pevljivo toliko da je skoro mjuzikl, romantično i razmahano, pa skoro melodramatično. Jedina zapravo hrabra odluka je izbor nepoznate italijanske glumice Sveve Alviti za glavnu ulogu. Iako taj štos ne pali baš uvek, recimo zbog svoje mladosti vrlo teško može “prodati” godine i zamor materijala, pa koliko god šminke da joj tutnu, sama činjenica da ona zaista govori francuski sa jakim italijanskim naglaskom je dovoljna da opravda izbor. Uz to, po onome što vidim, ona zapravo liči na Dalidu i sasvim solidno joj “skida” nastup i kretnje.


Glumci koji igraju njene muškarce i epizodisti su korektni, ali ne iznad tog nivoa i zapravo je začuđujuće videti Vincenta Pereza, oficira, džentlmena, vampira i Vranu 2 u tom krugu (mada i nije, čovek snima CSI klon na televiziji). I kada se podvuče crta, Dalida postaje i ostaje repertoarska konfekcija za devojčice i domaćice koja se gleda bez paljenja mozga. Bez želje da bilo koga uvredim, takvi filmovi imaju svoju funkciju, ali nije mi jasno šta oni traže na festivalima, posebno na novinarskim projekcijama koje kasne, zeznu nečiji raspored i učine da im jedan tekst padne u krilo.

20.3.17

Pikovaja dama / Queen of Spades

kritika originalno objavljena na Monitoru
2016.
režija: Pavel Lungin
scenario: Pavel Lungin, Aleksandr Lungin, Valerij Pečejkin, Stephen Walsh, David Seidler (prema priči Aleksandra Puškina)
uloge: Kseniya Rappoport, Ivan Jankovskij, Marija Kurdenevič, Igor Mikurbanov, Jevgenij Zelenskij

Ima li “ruskijeg” pisca od Puškina? Veliki pesnik i avanturista je za svog kratkog života ispunjenog emocijama i nadasve melanholijom ostavio za sobom kapitalni opus, uspostavio ruski romantizam, a usput upravo sa Pikovom damom započeo dugu tradiciju ruske autorske fantastike. Kao bonus, poginuo je u dvoboju i sam postavši tragični lik o kojima je pisao.

Drugi velikan ruskog romantizma, kompozitor Pjotr Čajkovski je prema Puškinovom predlošku napisao često postavljanu operu koja je doživela brojne filmske adaptacije u Rusiji, SSSR-u, ali i inozemstvu. Sada Pavel Lungin, sineast melanholije i psihološke drame, isti materijal prenosi u format filma. Lunginov film je već na premijeri u Tallinnu prošlog novembra privukao pažnju publike (čak je dobio i nagradu) i kritike, te najavio dugu i uspešnu festivalsku turneju. U pitanju nije samo pažljivo osmišljen i realiziran projekat, uz Lungina ključan je njegov ko-scenarista David Seidler, nagrađen Oscarom za King’s Speach, već jedno sasvim novo filmsko iskustvo.

Ovde nije reč o prostoj ekranizaciji literarnog ili čak operskog predloška, već jednog sasvim novog, žanrovski raznorodnog promišljanja. U osnovi je Čajkovski pre nego Puškin, a mogu se povući paralele sa tematski sličnim filmom Black Swan Darrena Aronofskog, pa čak i sa Whiplashom Damiena Chazellea, i to u Lunginovu korist, a takođe se mogu pronaći elementi camp-ironije, Lunginovog psihologizma, žanrovski motivi trilera i meta-filma. Iz opisa zvuči kompleksno, ali na ekranu sve deluje fluidnije.

Sofija (Rappoport) je ocvala operska diva koja se nakog dugotrajnog izbivanja vraća u Moskvu. Ova nekadašnja kraljica je u međuvremenu propala i finansijski i izvođački, a njena stara slava joj ne može omogućiti ulogu na sceni, ali zato može iza. Ona se sprema postaviti novu verziju Pikove dame, opere koja ju je proslavila, a ulogu Lize poverava svojoj nećakinji koja se, ironije li, takođe zove Liza (Kurdenevič) i poseduje naivnost i neiskvarenost književnog lika. Liza je, međutim, u vezi sa talentiranim, ali beskrupuloznim mladim tenorom Andrejem (Jankovskij) koji možda nema pravo, aristokratsko i umetničko poreklo, ali je zato spreman da “zagrize” više nego ostali.

Još jedna od nevolja sa Andrejem je ta da se on vidi upravo kao Hermann, anti-junak Puškinove priče, i da je to operska uloga sa kojom se poistovećuje i koju zapravo jedinu i želi pevati. Kada se na to doda i njegova mladalačka, ali neumrla fascinacija Sofijom, njihova zajednička strast prema kockanju i Sofijin mračni ljubavnik Oleg (Mikurbanov), inače vlasnik podzemong (bukvalno) kazina, situacija se dodatno petlja, paktovi i veze se sklapaju i raskidaju. Život, roman i operna produkcija se mešaju u jedno, možda nedefinirano, ali svakako obeleženo hazardom i opsesijom.

Pikova dama jedan je od onih izuzetno dinamičnih i pratljivih filmova koji ne deluju pretrpano, čak i kad jesu. Lungin vrlo vešto diktira tempo i žonglira sa ravnima radnje. Ima tu bisernih trash momenata, poput glasa od kojeg pucaju čaše, “kanalizacije” u koju se teatar pretvara kada se ispod maske finoće promole najniže ljudske strasti, a replika o supermarketu za masu gore i ekskluzivnoj kockarnici dole je za antologiju. U toj suludosti, Pikova dama je fantastična kao i izvorno delo i raskošna kao opera, zabavna ali ne bez mozga i bez komentara na milje.


Štos je što Lungin tu i tamo zna da preceni karte koje ima u rukama, što je takođe u duhu literature. Ovde se to odražava u određenoj meri na glumi koja je dosta širokopotezna, da ne kažem teatralna, što ponekad ima svoj šmek, a ponekad ne. Druga greščica je maksimalno razduživanje izvođenja opere na premijeri i u kadru. U principu, sve namige smo shvatili i pre toga, znamo da Lungin pokušava da maksimizira emotivni efekat i usput doda malo na atraktivnosti, ali usled dužine tempo neupitno pada. No i pored toga, Lunginova Pikova dama je film vredan pažnje, ne samo kao hrabra ekranizacija, već i kao jedan od retkih filmova koji uspevaju da uhvate duh opere i miljea suštinski, a ne kozmetički.

19.3.17

A Film a Week - Rocco

We can all pretend to be so puritan and above it, but the fact is that the porn industry is a huge business that keeps growing year after year. In the age of Internet, porn has never been more accessible, yet more profitable and it has never been more diverse, and that tells something about the “taste” of humanity, even though most of the watchers like to keep the details for themselves. And, like any other business, porn has its own kings and queens. Until his retirement, it was Rocco Siffredi. This is the documentary about him.

He is not shy to tell the details about business. We will see him at work, on casting couch, testing the new, up and coming actresses, shoving his hand into their mouths, twisting their nipples, hitting them, basically demanding and getting the full submission. “If you don’t do anal, you have no chance in the business”, he says frankly. Yet, this does not fill him with joy, not anymore. One of the reasons is that he is getting old and tired, and the lifetime in business has taken its toll on his body – his back hurts.

The other is the fact that he is now a family man, married, with two teenage sons. He thinks that it is normal for them to think about sex and his line of work can ruin it for them. For himself, it was as much pleasure in some weird, perverse way, as it was pure work. Growing up in a big family and in poverty, under the shade of his domineering mother and typical Catholic guilt, he was taught that only those with money will get to have sex. Armed only with his “tool” and his will, he tried to make a living out of it, and to have, as much as it gets, a “normal”, loving family, children that love him and wife who supports him in doing his work.

The other kind of family we meet is his “work” family. The film takes us on tour from his native Ortona to Budapest where he resides, to Paris, Los Angeles and San Francisco where he does his work. We meet his relative and right hand (producer, screenwriter, camera operator and so on) Gabriele Galetta, a man who will lose a part of his identity and all his work when Rocco retires and is quite crossed with it. There are also his co-stars and business partners like James Deen, Abella Danger, Mark Spiegler and John Stagliano who will all have the time to express their views on business. There is Rocco’s wife Rosza Tano, who also comes from the industry (she was a make-up artist on the set). And there is Kelly Stafford, Rocco Siffredi in the female form, the only one who truly understands his sexual energy and the only one he is willing to submit to, which leads to a grand finale, Rocco’s last picture.

The film itself has problems with focus at first and it is evident that its star has taken over right from the start. The problem is not that Rocco is not an interesting person, because he is, and his life and career is a real story. But he is not as eloquent as he thinks he is, and much of his “wisdom” from “real life” will seem like an undercooked cliché along the lines of his Catholic upbringing or just kind of sleazy. There is also a slight problem with the lack of standpoint of the director duo, Thierry Demaiziere and Alban Teurlai, who are, obviously, both too impressed with their subject.


Luckily, when it comes to the business, Rocco as a character is more frank and vocal, and film converges to something more meaningful once it gets solely on that track in the second half. More emotions will be shown in bizarre rituals like naked people congratulating one another after the gangbang scene, in cigarette break during the shooting, in Gabriele’s mess-ups and temper issues and in melancholy of finally closing a certain chapter in life, no matter how hard it got. Rocco is a stunning portrait of an industry from the insider’s perspective and deserves the praise for that.

18.3.17

Call Me by Your Name

2017.
režija: Luca Guadagnino
scenario: Luca Guadagnino, James Ivory, Walter Fasano (po romanu Andréa Acimana)
uloge: Timothée Chalamet, Armie Hammer, Michael Stuhlbarg, Amira Casar, Esther Garrel

Luca Guadagnino svesno ne igra puno na domaćem terenu. Italija je za njega više kao nekakva kulisa u kojoj snima internacionalne filmove sa zvučnim imenima u glumačkoj postavi, po pravilu smeštene u buržoaski milje i u kojima razgovor ponekad teče na više jezika istovremeno. Njegovo godišnje doba je leto, njegove boje su žive i njegova preokupacija je uglavnom ljubav ili treperava iluzija iste. Call Me by Your Name tu ne predstavlja neki naročiti izuzetak.


Međutim, često kad kažemo “ljubav” u glavi imamo sliku heteroseksualne veze. Ili striktno gay veze uz spektar problema vezanih za društvenu prihvaćenost takvog odnosa. Međutim, zašto ljubav ne bi podrazumevala istraživanje i eksperiment, posebno u tinejdžerskim godinama u kojima tek počinjemo samostalno formirati svoj identitet, seksualni i uopšte? Zaljubljivanje u osobu, a ne u pol možda zvuči kao floskula, ali ne treba potcenjivati snagu seksualne konfuzije koja, ako se ne razreši, usled potiskivanja počinje izazivati frustraciju.

Premisa tinejdžera koji nije još svestan svoje prave seksualne orijentacije, pa istovremeno pokušava da prijateljstvo sa jednom devojkom podigne na viši, emotivni i seksualni nivo, dok se sa druge strane do ušiju zaljubljuje u nešto starijeg momka koji iz vedra neba dolazi u njegovu kuću je sasvim nova i osvežavajuće iskrena. To naročito važi u kombinaciji sa vremenom i mestom radnje, severnom Italijom ranih 80-ih, te sa internacionalnim miljeom likova, putujućih profesora, studenata na praksi, vikendaša i turista koji dolaze u svoje vile ili u posete prijateljima iz velikih gradova, od Pariza do New Yorka.
Tinejdžer u konfuziji je Elio (Chalamet), sin cenjenog profesora arheologije Perlmana (Stuhlbarg). Gospodin profesor svakog leta uzima po jednog studenta na praksu, a te godine je u pitanju Oliver (Hammer), surferskog tela i onako pomalo napadnog američkog duha. Isprva stidljivi i povučeni Elio čeka da prođu i to prokleto leto i taj uljez koji je već šarmirao ceo grad, ali njihovo druženje, isprva nevoljko, prerasta u nešto više od toga.

Tenzija je prisutna gotovo od samog početka, ali obojica momaka imaju gard, pre svega zato što su obojica dvostruki stranci (turisti, pa još i Jevreji) u sredini koju ne poznaju do detalja i koja možda nije preterano tolerantna. Naravno, tu su cure, sportske aktivnosti, uranjanje u posao, kupanje, blejanje, diskoteke sa pripadajućim hitovima perioda, ignoriranje i lagano zavođenje, uz odsustvo ikakve sumnje od strane roditelja, kućne pomoćnice i meštana, ili možda uz njihovu prećutnu podršku.

Štos je upravo u Eliovoj konfuziji i Oliverovoj samouverenosti starijeg i verziranosti u seksualnom buđenju i skrivanju. Elio nije suočen sa nekom velikom spoznajom o sebi i svojoj seksualnosti, već sa prvim iskustvom one strastvene, “letnje” ljubavi koja traje ograničeno vremena u čemu se i krije tajna njene draži. To bi mogla biti prijateljica koja svake godine dolazi iz Pariza, Marzia (Garrel), Elio bi možda čak i voleo da to bude ona, bilo bi jednostavnije i prihvaćenije, ali naprosto nije. Zapravo je i nebitno hoće li se Elio orijentirati kao gay, bi, panseksualac, ni on nema preterano vremena da o tome razmišlja.
Tenzija je, dakle, tu, u svakom kadru uhvaćenom kamerom tajlandskog direktora fotografije Sayombhua Mukdeeproma, u suncem okupanim dvorištima, u rečnim plažama i usijanim trgovima gradića, u večerama uz “čašicu razgovora”, u podrumu i na tavanu stare kuće. I ta tenzija ne sluti na negativno, koliko na nepoznato. Tenzije ima i u muzici, klasici koju Elio svira na klaviru varirajući uticaje mlađih kompozitora na starija dela, pa i u zavodljivim hitovima ranih 80-ih koji se čuju u pozadini.

Problem nastaje u tempu filma i logici italijanskog fudbalskog stratega kojom se Guadagnino vodi: jednom kada nas je zakačio i ubedio da se u njegovom filmu radi o nečemu neobično važnom i iskrenom, on “umrtvljuje igru” i razvlači priču do granice da postane dosadna. Jasno, fokus je na atmosferi lenjih, dugih letnjih dana i noći i situaciji u kojoj se mlada i neiskusna osoba ne snalazi, ali nije bilo potrebno toliko usporiti tempo. Inteligentni i sadržajni dijalozi u scenariju koji Guadagnino potpisuje zajedno sa svojim stalnim saradnikom, montažerom i ko-scenaristom Walterom Fasanom i američkim veteranom Jamesom Ivoryjem pomažu koliko se da, ali ne mogu napraviti čudo. Guadagninu je poigravanje sa sporim tempom i nizanjem naizgled za radnju manje bitnih događaja bolje uspelo u prethodnom filmu A Bigger Splash, ali tu se mogao pozvati na intrigu i misteriju koju je polako “ljuštio”, dok u ljubavnoj priči takvog izlaza nema. U takvom tempu gledaocu vrlo lako mogu pobeći značajni i bogati detalji poput ozbiljnih razgovora sa ocem koji filmu daju dodatnu dubinu.

Guadagnino je ipak na svom terenu što se tiče rada sa glumcima. Timothée Chalamet vešto kanalizira tinejdžersku konfuziju maskiranu u lažni bravado ili lagano podjebavanje. Surferska figura Armieja Hammera nikada nije bila bolje iskorištena. Esther Garrel poseduje svu zamamnost cure koja se razvija i postaje svesna sebe. Amira Casar briljantno igra eteričnu dobrotu majke koja je svesna da na sina ne valja vršitit pritisak, dok je Michael Stuhlbarg apsolutno sjajan kao zabrinuti, pomalo netaktični otac i zaneseni profesor sa tendencijom da smori svojim učenjačkim humorom. Odlična gluma u kombinaciji sa iskrenom i interesantnom postavkom priče, bogatom scenografijom, opojnom atmosferom i divnom fotografijom su dovoljni da ovaj žestoko nesavršen film i pored pada u tempu bude itekako vredan pažnje.

17.3.17

Personal Shopper

kritika originalno objavljena na Monitoru
2016.
scenario i režija: Olivier Assayas
uloge: Kristen Stewart, Lars Eidinger, Sigrid Bouaziz, Anders Danielsen Lie, Ty Olvin, Nora von Waldstatten

Olivier Assayas voli da snima filmove sa internacionalnim glumačkim postavama. Obično se to moglo ugurati u žanrovski okvir globalnog trilera i bilo je tek nešto bolje od konfekcije kakvu obično viđamo na tu temu. Međutim, kad Assayas ubode temu koja mu leži ili se uhvati nekog cross-genre pristupa, to može biti zanimljiv film. Takođe, ne treba smetnuti sa uma da imamo posla sa autorom koji zna da se nepotrebno zapetlja, pa se izvlači na opšta mesta. Personal Shopper stoga može da ode na bilo koju stranu.


Zapravo, opis u kojem stoje pojmovi poput priče o duhovima, napetog trilera, modnog podzemlja i socijalne drame zvuči jako difuzno. Srećom pa iz scene u scenu pratimo jednu od najboljih glumica današnjice, Kristen Stewart i njen lik obeležen anksiozom, rastrzan između sveta materijalnog, odnosno posla koji ne podnosi za osobu koju ne voli u svetu koji joj nije nikako po guštu, spiritističkih i spiritualnih ambicija i osećaja tuge i praznine. Njena Maureen jedan je od najkompleksnijih likova ove godine i verovatno par godina unazad. I Kristen Stewart je u životnoj formi.

Maureen je naslovni lični kupac za površnu i praznu, a izrazito bogatu manekenku Kyru (von Waldstatten). Znate da su takvi ljudi obično “prezauzeti” da bi se bavili svakodnevnim banalnostima poput izbora odeće čak i kad od tih svakodnevnih banalnosti žive. Naravno, to nije posao njenih snova nego posao koji plaća račune i omogućava joj da bude u Parizu. Opet, Pariz takođe nije njena destinacija iz snova i njen situirani dečko (Olvin) je zove da mu se pridruži u Omanu, što ona odgađa, jer “čeka na znak”.
Ne, Pariz je mesto muke i tuge, mesto na kojem je umro njen brat blizanac Lewis i to od srčane mane koja im je zajednička. A “znak” je znak od njega, sa onog sveta. Naime, Maureen za sebe smatra da je medijum koji komunicira sa svetom duhova, a i Lewis je za sebe bio uveren u isto. Njegov duh se možda skriva u kući u kojoj je živeo sa Larom (Bouaziz), a možda i lebdi slobodan okolo.

Maureen svejedno mora da učini nešto, da ga potraži ili sačeka, da čuje informaciju ili da se od njega oprosti. Stvari postaju čudne nakon što Maureen u toku službenog puta u London počne da prima uznemirujuće i intrigantne SMS poruke od nekog nepoznatog sa skrivenog broja. Je li to Lewis i taj famozni znak? Ili je to ipak Ingo, poslovni saradnik i bivši ljubavnik njene gazdarice koji joj se već prilikom prvog susreta udvarao i u poslovnom i u personalnom smislu?

Ne ulazeći u metafizičke rasprave, držeći spiritualni aspekt u kontekstu svoje heroine i iz njene perspektive pričajući priču, Assayas pažljivo i polako gradi atmosferu. Ima tu sitnih, filigranskih detalja kako iz vanjskog sveta mode i taštine, tako i iz unutarnjeg obeleženog grčem, tugom i nervozom i sa njima reditelj vrlo vešto žonglira. Gotovo androgino držanje Kristen Stewart za koje nam je jasno da je samo maska mu je sasvim dobar saveznik na tom putu. Dok je film atmosfere i raspoloženja, reklo bi se film ni o čemu, Personal Shopper izuzetno drži pažnju.
Problem nastaje u manjoj meri u vizualizaciji te spiritualne komponente. U suštini, fora su komadići trivije da je Victor Hugo bio medijum, te da je eksperimentalna fotografija nastala na seansama zazivanja duhova. Nekako ćemo čak i progutati film-u-filmu o izgnanstvu poznatog pesnika koji je kratio vreme seansama sa duhovima, ali će nam se “pravi” duh u kući učiniti kao nesuptilno rešenje i pritom u kontekstu snimanja celog filma na 35 mm i u kišno-sivim tonovima, izuzetno nespretno izvedeno.

Problematična je i misterija oko SMS-poruka. Odnosno, nakon jedne partikularne poruke, misterija je zapravo i ubijena. Autor dva klimava kraja pokušava da poveže u jedan i to otvoreni i kanda višesmisleni, ali zapravo prilično prozaični i jasni. Sve što tako vešto podigrava, Assayas uspeva zabrljati u operacionalizaciji koja možda čak i nije bila potrebna.

Opet, Personal Shopper je film o kojem se može dugo razmišljati i raspravljati. Delom je to stvar Assayasa kojeg festivalski selektori i žiriji vole više čak i od festivalske publike (film je izviždan u Cannesu, ali je svejedno podelio nagradu za režiju u zvaničnoj konkurenciji). Delom je to zbog maestralne Kristen Stewart i njene karijere koja ide u pravom smeru, dostiže neverovatne visine i ponire duboko u ljudske emocije. Međutim, Personal Shopper je film koji postaje sve bolji što duže razmišljamo o njemu. Uvlači se pod kožu i prati nas.

16.3.17

Vetar / Wind

2016.
režija: Tamara Drakulić
scenario: Ana Rodić
uloge: Tamara Stajić, Eroll Bilibani, Darko Kastratović, Tamara Pjević

Leto, pesak, sunce i more. Hoteli sa mermernim pločicama ili improvizacije splavova i bungalova bez struje i tekuće vode. Luksuzna ili hippie varijanta, kako kome odgovara, svaka roba i svaka iluzija nađu svog kupca. Vetar, treći filmski uradak i prvi potpuno igrani film Tamare Drakulić, bavi se letovanjem, njegovom opojnom atmosferom i emocijama koje se kuvaju ispod površine.

Mina (Stajić) je srednjoškolka koja je pala na popravni ispit iz filozofije, ali svejedno letuje sa svojim ocem Andrejem (Bilibani) na Adi Bojani na samom jugu Crne Gore. Andrej je stari hipik koji uživa u spartanskom smeštaju i netaknutoj prirodi. Mina je površna i materijalistički nastrojena cura ili se makar pravi da je takva. Njihova komunikacija se svodi na verbalni ping-pong i zajedničku ljubav prema marihuani.

Leto može biti leto kao i svako drugo, a može biti i nešto posebno, ono čuveno leto koje će promeniti sve. Razlog za to je Saša (Kastratović), Andrejev drug sa kojim pušta zmajeve, ljubitelj prirode i sportova na vodi. Štos je u tome da Saša ne odgovara “tipu” koji je Mina sebi zacrtala kao idealan, a pritom ima i devojku Sonju (Pjević), ali privlačnost nije nešto sa čime se može upravljati.

Tamara Drakulić je navikla da radi svedene filmove sa malo sredstava i da usled toga razvija takvu no budget estetiku i nedogađajnost. Njeni raniji radovi su više bili na tragu dokumentarne forme nego li igrane, ali su se više bavili raspoloženjem i atmosferom nego nekom fiksnom temom ili događajem. To se prenosi i na vetar kojem je atmosfera jača strana, često oslikana svedenim statičnim kadrovima prirodnih boja u kojima se uglavnom ništa ne dešava osim prirodnih fenomena.

Zvuči pretenciozno, ali to je leto, to su lenji dani na plaži, i ma koliko ljudi maštali o letnjim romansama, njihova čar je upravo u toj zagonetnosti, sporosti i lenjosti. Istina, likovi bi mogli biti izgrađeniji, kao i odnosi među njima koji se zasnivaju na dramaturškim “štakama” i klišeima, što u nezgodnu situaciju dovodi više glumice nego glumce koji isijavaju nekom nehajnom opuštenošću, ali autorica uspeva u svojoj osnovnoj nameri da napravi film koji podražava leto kao takvo.


Na koncu, valja primetiti i jedan trend. Vetar je jedan od dva art-filma snimljenih prošle godine na delti Bojane, čiji jedinstveni eko-sistem tako dolazi u fokus ne samo filmskih stvaralaca i eko-aktivista, nego i šire javnosti. Hoće li to polučiti rezultate u vidu zaštite životne sredine ili obnove ulcinjske solane, videćemo. Za sada možemo samo primetiti da Ada Bojana postaje trend na koji se polako kači i populistička kinematografija. Medijska izloženost nije loša, ali nemojmo se zavaravati da trend neće proći jednog dana, kako je i došao, samo brže...

15.3.17

El hombre de las mil caras / Smoke and Mirrors

2016.
režija: Alberto Rodriguez
scenario: Alberto Rodriguez, Rafael Cobos (prema knjizi Manuela Cerdana)
uloge: Eduard Fernandez, Jose Coronado, Carlos Santos, Marta Etura, Christian Stamm, Jim Arnold, Luis Callejo, Emilio Gutierrez Caba

Priznajem, Alberto Rodriguez me je sa svojim prethodnim filmom La isla minima osvojio instantno. Nije to stvar stila, koji je besprekorno emulirao američki “backwoods noir” ili osećaja za detalj (radnja filma se odvija u “tranzicionoj” Španiji, i to u ruralnom području, 80-ih godina prošlog veka) koliko perfektnim balansom između poštene žanrovske priče i konteksta prelaska iz fašizma u demokratiju i recidiva diktatorske prošlosti koji prosto odbijaju da nestanu.


Njegov novi film tehnički gledano nije nastavak, premda je ekipa iza kamere skoro potpuno ista, a vremenski okvir radnje filma se može sa nekoliko tačkica povezati u odnosu na prethodnika. Drugačija je i (pod-)žanrovska odrednica: Smoke and Mirrors je triler, ali globalni, špijunski, politički, oslonjen na prevaru i intrigu. Razlog zašto će se dva filma po pravilu gledati u paru je Rodriguezova misija i generalni stav da se društvenih gadosti ne možemo tek tako otresti, da neke stvari ostaju. Bivše diktature nije teško prepoznati po tome kako se gleda na moć i silu, sa dozom fascinacije, ako ne i opsesije, te korupcija koja je možda promenila oblik, ali ne i suštinu, čija se sofistikacija svodi na to da je počinioca teže uhvatiti, a ne da se on u zahtevima umerio. Poznavaoci političke scene u Španiji će potvrditi da stvari zaista stoje tako, naročito od izbijanja ekonomske krize koja je na površinu izbacila dosta afera bez indicija da će se trend promeniti.
Smoke and Mirrors je, kako nam narator, pilot Jesus Camoes (Coronado), kaže, istinita priča u kojoj će se naći i nekoliko laži jer je to priča o profesionalnom lažovu. Dotični je njegov prijatelj i saradnik Francisco “Paco” Paesa (Fernandez), osramoćeni operativac nacionalne obaveštajne službe koji je lojalnost državi zamenio za lojalnost slobodnom tržištu i klijentu koji je spreman najviše ponuditi za svoje usluge. Centralna priča, odnosno afera, u filmu tiče se njegove uloge u sakrivanju finansijskih sredstava koja je mrknuo Luis Roldan (Santos), te sakrivanja i predaje istog španskim vlastima. Film nas vodi od Madrida do Pariza, Ženeve, Singapura tragom novca i špijunsko-političkih marifetluka u kojima je Paesa misteriozni “shadow lord” a la Kaiser Soze, a ostali, bilo da su klijenti, pomagači ili sile zakona, manje ili više njegovi pijuni na šahovskoj tabli.

Dalje izlaganje radnje bi vodilo u spoilere, afera je prava i u kratkim crtama dostupna na internetu, premda predznanje ovde nije saveznik. Film se naprosto bolje prati bez njega, priča je dovoljno zanimljiva, scenario je detaljno prati, a na detalje naravnani reditelj Rodriguez sjajno rekreira 90-te, svet pre interneta i informacionog haosa koji je on izazvao kada je svaka plasirana lažna vest jače odjekivala i imala svoju namenu. Takođe, Rodriguez sjajno shvata suštinu špijunskog podzemlja u tom periodu i orijentaciju te grupe ljudi isključivo na lovu. U njegovom viđenju, Paesa nije nikakav super-heroj, vojnik ili čovek sa moralnom dilemom, pa čak ni čarobnjak, koliko čovek koji zna da smulja tragove novca i da kadrira prave očajnike ili avanturiste za određene zadatke.
Ma koliko kao komad filmske zabave Smoke and Mirrors bio dobar film (a dobar je jer za svoja dva sata nije ni na trenutak dosadan), neke stvari ipak ne funkcionišu u potpunosti. Glumačke izvedbe su dobre do odlične, ali je problem sa motivacijom uočljiv. Nije da je nema, ali je ona površna i objašnjiva u jednoj rečenici. U tom odnosu snaga snaga strada i protagonista koji nije dovoljno jak film, ali i narator kojem je to važnija funkcija od one koju ima u priči.

Takođe, problem se javlja i u pristupu samoj stvarnoj aferi. Između želje za što većom detaljnošću i autentičnošću, i želje za fluidnošću i pratljivošću, Rodriguez pokušava da igra na oba fronta istovremeno i upada u nevolju. Umesto da se reši nepotrebnih rukavaca u priči, on ih pušta da ne vode nikamo i sami od sebe presuše (nekako mi žao dođe celog pod-zapleta sa Roldanovom ženom jer su i priča i lik suviše dobri da bi se tek tako istrošili), pritom se previše oslanjajući na naratora koji je čas ograničenog znanja, čas sveznajući i druge štake poput “here’s what happened” momenta, propuštajući da bolje objasni motivaciju iza obrata i na tome poentira, i, na kraju krajeva, da ponudi neku univerzalniju poentu od toga da je pravog opsenara nemoguće uhvatiti i da je sa njim nemoguće prijateljstvo.

Iako nije fer poređenje, Smoke and Mirrors je slabiji film od prethodnika, što potvrđuje i manji broj nagrada bilo na festivalu u San Sebastianu gde su oba filma imala premijere, bilo na godišnjim Goya nagradama. Opet, slabiji uspeh ipak nije neuspeh, nagrada je ipak bilo, kao i publike, makar u Španiji. Dakle, nešto slabiji film od sjajnog i dalje nije slab film.

14.3.17

Paradise / Raj

2016.
režija: Andrej Končalovski
scenario: Andrej Končalovski, Elena Kiseleva
uloge: Julija Visockaja, Peter Kurth, Philippe Duquesne, Viktor Sokurokov, Christian Clauss

Drugi svetski rat. Ponovo. Iz različitih perspektiva. Ponovo. Troje junaka različitih nacija na različitim stranama. Svi oni traže ili čekaju na svoj raj i svima je život pakao. Ponovo. Po ko zna koji put. Ali kod Končalovskog su oni, hm, šaroliki i ne baš potpuno standardni: ruska plemkinja – pripadnica francuskog pokreta otpora koja spasava jevrejsku decu, francuski policajac – žovijalni buržuj i kolaboracionista, te nemački plemić – nacistički vernik i oficir. I njihovi isprepleteni životi.


Radnja počinje u okupiranom Parizu. Olga (Visockaja) je na saslušanju kod Gillesa (Duquesne) pod optužbom da je članica pokreta otpora. Ovaj debeljuškasti i naoko dobroćudni porodični čovek ne krije interes za nju, kao i to da bi je možda i mogao poštedeti čak i da ne cinkari saborce. Olga to oseća i pokušava da se izvuče flertom. Ali, sticajem okolnosti, od tog internog dogovora nema ništa, pa ona svejedno završava u neimenovanom istočnoevropskom logoru smrti.

Posle nekog vremena, tamo će sresti Helmuta (Clauss), svoju nekadašnju ljubav iz bezbrižnog, predratnog perioda, a sada nacističkog oficira koji je tamo došao da proveri glasine o korupciji i lopovluku u redovima zapovednika i osoblja. Helmut će joj ponuditi spasenje, prvo u okviru logora, pa onda i van njega, ali...
Prvo što upada u oči je prilično inventivno poigravanje sa vizuelnim identitetom filma. Crno-bela slika, u uskom, skučenom formatu 4:3 kao da je izletela iz tog perioda, snimljena analogno na 16 i 35 mm, ali distribuirana u DCP varijanti. Povremeno se čak čuje zujanje kamere, a oštri rezovi koji simuliraju prekid filma su namerni. Kadrovi su uglavnom statični, ali Končalovski i njegov direktor fotografije Aleksandr Simonov (poznat po saradnji sa Balabanovim) se ovog puta ne boje da unesu malo dinamike, za razliku od prošle njihove saradnje, The Postman’s White Nights, koji se ceo utopio u fetišizaciji statičnih kadrova.

Takvi kadrovi su najefektniji u minimalističkim scenama okvirnog nivoa priče u kojima troje naših junaka koje pratimo sede za stolom i govore direktno u kameru kao na saslušanju. Nekom pametnom i treniranom neće dugo trebati dok ne otkrije ko ih i zašto saslušava, scenario koji reditelj potpisuje sa Elenom Kiselevom ubija misteriju negde na trećini filma. U logoru, međutim, takvo snimanje nema smisla nakon Son of Saul, tim pre što ovde nemamo dinamičko okruženje, nego prilično klasičan “tragedy porn” na kakav smo navikli u filmovima na tu temu.

Tehničke brljotine se nastavljaju sa pasažama / flashback momentima / pseudo-arhivskim materijalom od pre rata koji deluje groteskno amaterski, verovatno namerno prokazujući dekadenciju preostalog evropskog plemstva. Takođe, u problemu smo i sa sinhronizacijom, pošto je film sniman realistično na tri jezika, a pojedini glumci ne govore jezik na kojem treba nešto snimiti. Najgore od svega, scena u kojoj je to najupadljivije, ona sa Himmlerom, čak nije ni naročito potrebna i u principu samo opterećuje ionako problematičnu epizodičnu strukturu.
Srećom, gluma je dovoljno dobra da se da preživeti i epizodična struktura i usporeni tempo, a i okvirna priča kao ne baš najuspelija misterija. Julija Visockaja je ekspresivna i uverljiva kad god joj to scenario dozvoljava (ima barem jednu scenu koju, htela to ili ne, mora odafektirati), dok Philippe Duquesne uverljivo kanalizira prostodušnost čoveka koji samo radi svoj posao, a Christian Clauss fanatičnu naivnost u moralnu ispravnost nacional-socijalizma i nemačkog duha.

Sve bi to bilo u redu, Paradise bi bio još jedna od ratnih drama koja ograničeno pokušava da originalno predstavi ratne strahote, da propagandni ključ u kojem ga se može čitati nije previše očigledan, naročito na kraju i u trenutku posvete filma Rusima, članovima pokreta otpora u Francuskoj. Prvo, oni su specifična i ne naročito mnogobrojna skupina, pa teško može biti univerzalno reprezentativna naročito ako se uzme u obzir da je solidan broj “belih” Rusa podržavao nacizam kao neprijatelja svog neprijatelja. Drugo, ako se film bavi marginalnim stranama u ratu, zašto onda nemamo francuskog komunistu, a ne kolaboracionistu (doduše, ne baš entuzijastičnog, ali svejedno servilnog i nimalo subverzivnog), i zašto nemamo nemačkog antifašistu?

Jasno, Končalovski radi propagandu, jasno je i za koji svetonazor i čiji račun. Njegovo pravo. Ali neskriveni ili loše skriveni tragovi ne govore o iskrenosti autora, koliko o tome da mu nije stalo. Moje je pravo da mi takav tendenciozan film pomalo vređa inteligenciju, iako ima poneki momenat vredan poštovanja.

13.3.17

Silence

kritika originalno objavljena na Monitoru
2016.
režija: Martin Scorsese
scenario: Jay Cocks, Martin Scorsese (po romanu Shusako Endoa)
uloge: Andrew Garfield, Adam Driver, Liam Neeson, Ciaran Hinds, Issei Ogata, Tadanobu Asano, Yosuke Kubozuka

Moram priznati da se, u trenutku kada se beogradski FEST završava specijalnom projekcijom filma Silence jednog od najvećih filmskih autora ikada Martina Scorsesea, suočavam sa prokletstvom praznog papira. Znajući istorijat ove kompleksne produkcije zamišljene kao “grande opus”, veliki lični projekat ili poslednji nastavak tzv. teološke trilogije (zajedno sa The Last Temptation of Christ i Kundun), a naročito vreme proteklo od akvizicije autorskih prava na roman (1988. godine) do početka snimanja filma, pada mi na pamet da se veliki autor suočavao sa sličnim problemom. Doduše, sa mnogo većim ulozima: moja malenkost će se zadovoljiti poštenim i informativnim kritičkim tekstom, a Scorseseu je ovo možda testamentarni film.


Reč je o ekranizaciji romana Shusako Endoa objavljenog 1966. godine koji je već doživeo japansku ekranizaciju 70-ih godina prošlog stoleća. Knjiga i film tematiziraju događaje iz prve polovine XVII stoleća, odnosno progon japanskih kršćana i jezuitskim misionara uglavnom iz Potugala u toku Šogunata. Istorijski kontekst je jasan: prvi pokušaji uspostave misija i pokrštavanja stanovništva su prošli čak suviše dobro, ali su se japanski moćnici zabrinuli zbog propagande zapadnjačkih uticaja koji bi mogli dovesti do toga da Japan padne u kolonijalni položaj, pa je koncem XVI stoleća hrišćanstvo zabranjeno, a sveštenici, misionari i vernici su sistematski proganjani i sadistički ubijani. Određene izolirane zajednice su se održale uprkos tome, prakticirajući izmenjenu verziju vere sa rudimentarnim ikonama i manje sakramenata. Japan se, naravno, ponovo otvorio za zapadne uticaje, među njima i hrišćanstvo, sredinom XIX veka, misije su ponovo uspostavljene, ali pod strogom kontrolom državne vlasti.
Radnja romana i filma prati potragu dvojice portugalskih jezuita Rodriguesa (Garfield) i Garupea (Driver) za njihovim mentorom i učiteljem Ferreirom koji je nestao u progonima. Glasine koje su došle do šefa misije u Macau, Valignana (Hinds) govore o tome da se Ferreira odrekao Boga i da sada živi kao Japanac sa ženom i sinom. Rodrigues i Garupe ne veruju glasinama, pa se upućuju na misiju da ga pronađu ili makar saznaju istinu o njegovoj sudbini.

Kada se pomoću krijumčara Kichijira (Kubozuka) konačno domognu japanskog tla, zatiču košmarno stanje. Vernici su ugroženi i pod stalnom pretnjom samuraja Inouea (Ogata) kojeg zovu Inkvizitor, ali im takođe očajnički treba duhovno vođstvo. Usled okolnosti, njih dvojica se razdvajaju, a Rodrigues potragu nastavlja sam, što će ga dovesti do zarobljeništva gde će Inkvizitor vršiti pritisak na njega tako što će mukama podvrgavati njegovu pastvu. Jednom kada konačno vidi Ferreiru (Neeson) i potvrdi glasine, njegova percepcija vere i Boga će se promeniti.

Bez sumnje, Silence je divno snimljen i u pojedinačnim scenama vešto režiran film, uprkos tome da nije sniman na originalnim lokacijama, nego na Tajvanu, pa su prizorišta ograničena na plaže, planine, šume, dvorišta i uske zatvorene prostorije. Scorsese majstorski alterira klaustrofobiju i agorafobiju kao dominantna osećanja i to podvlači impozantnom zvučnom shemom sačinjenom od huka vetra i okeana, žamora i vriskova. Ritmično i meditativno, Scorsese izmenjuje poetične pasaže sa naturalističkim, insistirajući na težini iskušenja i čežnji za mirom.
Međutim, problemi počinju sa pričom koja je suviše tanka i linearna da bi držala pažnju u epskom formatu od 160 minuta. Scorsese tu i tamo postavlja filozofska pitanja prave vere i ispravnog hiršćanskog postupanja, odnosno moralne dileme između dogmatskog, odnosno deklarativnog, i pravog hrišćanstva koje možda podrazumeva odricanje od vere na rečima, ali u svrhu spasavanja života nevinih. Međutim, češće smo svedoci prilično teškorukaške simbolike koja kulminira u sceni u kojoj Rodrigues samog sebe vidi kao Hrista, kao i u scenama u kojima se Kichijiro opetovano odriče Boga da bi sačuvao život, pa kasnije moli za ispoved i oprost koje imaju mnogo manje smisla nakon simboličkog poentiranja sa 300 srebrnjaka. Takođe, Scorseseu treba skoro sat vremena da bi išta od filozofskih i teoloških pitanja uopšte pokrenuo, što uvod filma čini prilično dosadnim.

U konačnici, takav pristup ždere i likove i glumce koji ih igraju. Andrew Garfield je još i najbolje prošao sa Rodriguesom koji je u središtu zbivanja i koji sam prolazi kroz teške moralne dileme. Smirujuća aura oko Adama Drivera nije u skladu sa oštrim konturama kojima je Garupe ocrtan kao dogmatik na liniji biblijskih mučenika. Liam Neeson je praktično potrošen jer njegov Ferreira nema dovoljno prostora da se razvije kao lik, iako je potencijalno zanimljiviji čak i od Rodriguesa. Opet, internacionalni glumci su bolje prošli nego japanski, u Inkvizitoru ne vidimo ništa ljudsko, što je valjda i zamisao, ali ga i tretman u scenariju i Ogatina gluma okreću u pravcu karikature, dok je Kichijiro više nalik na jadnu seosku budalu nego na čoveka koji se nalazi u ozbiljnom moralnom i egzistencijalnom problemu i koji zbog toga pati. Hrišćanski vernici su oslikani sa elementarnom toplinom, ali su slabo profilirani, a potencijalno kompleksni prevodilac (Asano) postaje, zajedno sa Inkvizitorom, glasnogovornik japanskog surovog pragmatizma.
Na koncu, jedan od grehova Silence je što suviše liči na kompozit sastavljen od Scorseseovih, ali i tuđih filmova. Jasne su poveznice sa The Last Temptation of Christ (motivi patnje i žrtve) i Kundunom (meditativnost), ali se može iščitati još koješta, od Ben Hura (Kichijiro iz nekog, nama nepoznatog, ali sigurno simbolički bitnog razloga orbitira oko Rodriguesa) do Apocalypse Now (Ferreira dok ga ne pronađu, a pomalo i u razgovoru, figurira kao Coppolin / Miliusov pukovnik Kurtz, lik oko koga se pletu glasine i legende i čija je simbolička vrednost veća od realno-životne). Scorsese će prilično vešto ubaciti probrane citate Bressona i Dreyera, dok u poslednjoj sceni pokušava da citirajući Solaris Andreja Tarkovskog postigne efekat Citizen Kane Orsona Wellesa, što mu baš i ne uspeva, nego ionako problematičan kraj zasnovan na nepotrebnom objašnjenju postaje čak kičasto banalan.

Silence tako ostaje rastrzan između objektivne žurbe da se film završi zbog pretnje sudskim procesom zbog zadržavanja autorskih prava, autorske veštine koja se ne može negirati i nezdrave ambicije da jednom za sva vremena Scorsese raščisti dileme o veri. Njegovo premišljanje “ima Boga – nema Boga” i zašto isti ostaje nem na patnju ljudi koji mu se zaklinju na vernost odaje jedan starački utisak ni blizu one hrabrosti i perceptivnosti koju je autor demonstrirao ranije tokom svoje karijere. Plaši li se to Martin Scorsese smrti?

12.3.17

A Film a Week - Afterparty / Afterparti

In his interview regarding the film’s world premiere at Belgrade International Film Festival, Afterparty writer-director Luka Bursać made a point that he was not criticizing social tendencies among the youth in Serbia particularly through the prism of Belgrade clubbing scene, but merely noting them. It sounds so smart and neutral, but it is also impossible. Usually, filmmaking is not a sociological research that can note something in an objective way, filmmakers have to have a standpoint, and try to point their views out the best way they can.

The choice to open the film with the archive material of building of New Belgrade, one of the biggest 20th century newly founded settlements in the world, is a filmaker’s decision. The choice of main characters, a bartender / wannabe-actor Mare (Rade Ćosić), his next-door neighbour / part-time love interest Tića (Jana Milosavljević) and his drug-dealing bouncer buddy Stefan “Chinese” (Nikola Šurbanović), that all live in the same block and work at the same nightclub is also a filmmaker’s decision. The choice of surroundings, drab gray buildings, lazy days and heated-up nights is also a filmmaker’s decision. The choice of music, bad techno, bad hip-hop and Serbian special called “turbo folk”, is also a filmmaker’s decision. The choice of clothing for both male and female characters and extras is also a filmmaker’s decision. The choice of finishing the film with blending images of the “old New Belgrade” and contemporary clubbing scene and nail the point with a pseudo-existential pseudo-philosophical quote about going places and getting there taken form a “turbo-folk” song is a filmmaker’s decision.

It should carry some weight as a standpoint. And it would in the hands of a more skilled director. But here, all of the decisions and choices seem just random, disjointed, futile or just plain weird, attempting and failing to shock for its own sake. Sometimes the whole thing is offensive, cringe-worthy and completely uncalled for.

Unlike much of the contemporary Serbian cinema, Afterparty has no visible problem with its production value. The film actually seems more expensive than it probably was, with its clubbing scenes with a bunch of extras and copyright-protected music. However, almost every theme party in the club looks and sounds pretty much the same, just like some Serbian trash music video clip, but that can also be a comment of sorts. What gets lost in there is the character of the club owner Gagi, played by usually terrific Dragan Jovanović who is kinda boorish, but neither intimidating (as a character like that should be) nor funny (as the actor’s persona usually is), and, well, not even seen clearly because of the dimmed lights.

What the film lacks is the basic idea what to do outside of the club. We have some outlines of the story about Mare, his acting career, his on-again-off-again hooking up with Tića and his parents played by mismatched duo of late 80’s TV actors Slobodan Beštić and Lidija Vukićević, which is one of the rare touches of inspiration, sadly not developed into something more meaningful. We know a little bit about Chinese, his business and his family situation and sometimes we even see another of their buddies called Wig (Vladimir Gvojić) who is a comic relief of sorts. But it goes nowhere and takes a lot of time to get there. The payoff and its pseudo-funny punchline in the end is too weak and not worth the bother to see the whole film.

Instead, we get a casual bashing of another Serbian film, Stevan Filipović’s Skinning completely out of the blue, a casino robbery without any sort of explanation, some forced politically incorrect humour, a really bad porn moment and a fine share of wtf moments. How come an actor cannot tell the difference between a globally popular TV series and its bad gay porn parody just by its title? How come the producers of the same gay porn offer him a girl for a test shooting? Why does every apartment look exactly the same with the same outdated furniture? Why does a Spanish tourist speak English with a heavy Balkans accent? We could let any one or two of those things slide, but the sheer amount of them makes the case against the film.


Even if we dismiss all of that simply as Bursać’s weird sense of humour, there are some undertones of misogyny that cannot be overlooked. Up until one particularly disturbing scene, Afterparty can go under the radar as a misjudged, undercooked, weak mixture of “New Belgrade depression movies” from the beginning of millennium and movies about over-sexed aimless youth a la Clip. After that, it can be seen just as a vile little film. Sometimes not taking stand is simply not an option. And not trying to tell anything can be considered talking trash. Unlike his brave and prvocative diptich social realist drama / science fiction debut Blackness (Tmina, 2013), Afterparty is a huge miss.

11.3.17

The Party

2017.
scenario i režija: Sally Potter
uloge: Kristin Scott Thomas, Patricia Clarkson, Timothy Spall, Bruno Ganz, Cherry Jones, Emily Mortimer, Cillian Murphy

Već od same pretpostavke The Party je film koji obećava zabavu i ljubav na prvi pogled svakom gledaocu koji u sebi gaji makar zrnce cinizma i nepoverenja u ljudsku vrstu. Prvo, traje samo 71 minut, pa nema izgovora da ga se ne pogleda od početka do kraja. Drugo, crno-bela fotografija je izvrsna i apsolutno je uživanje gledati pokrete kamere. Treće, film je sveden na jednu kuću sa dvorištem i sedam likova, uglavnom intelektualaca koji se sve vreme svađaju i prepiru o svojim željama, uspesima i svetonazorima.


 Sally Potter, inače poznata po slabo komunikativnim, izuzetno umetnički nastrojenim filmovima, ovde je uspela da napravi oštar, bespoštedan presek današnje Velike Britanije i njenih političkih tokova, ali i da napravi jedan izuzetno prijemčiv film, kako u smislu festivala (premijera u glavnom programu Berlinala), tako i sa priličnim komercijalnim mogućnostima. The Party jednostavno pogađa vremenski okvir i žicu, a opet je dovoljno bogate teksture da nije za jednokratnu upotrebu, niti podilazi publici simplifikacijom.
Naslovna zabava je okupljanje nekoliko prijatelja u kući kod Janet (Scott Thomas) i njenog muža Billa (Spall) radi proslavljanja njenog životnog dostignuća: izbora za ministarku zdravlja u vladi u senci. Imajući u vidu ko je na vlasti u Velikoj Britaniji i kako je prošla pizdarija zvana Brexit referendum, te u kakvom je stanju opozicija, Janet ne gaji neke velike iluzije o operacionalizaciji uspeha, ali ga shvata kao potvrdu za svoj dosadašnji predani rad i lični integritet. Bill je od starta u sasvim drugom filmu, premda nam je iz konteksta jasno da Janet ne bi napredovala bez njegove podrške, ali on se osamio, sedi za gramofonom, pušta ploče i naliva se alkoholom, dok Janet sve vreme zvoni telefon sa porukama od kurtoaznih čestitki do izjava ljubavi od strane, pretpostavljamo, njoj poznate osobe. Jako je važno reći da Janet, iako se smatra feministkinjom, nije nimalo gadljiva na to da se pokaže i u kuhinji.

Gosti pristižu. Prva je njena prijateljica April (Clarkson) koja joj pruža najglasniju podršku, raduje se njenom uspehu i ohrabruje je da smoždi sve pred sobom. Ona dolazi u pratnji svog “budućeg bivšeg” muža Gottfrieda (Ganz), “life coacha” neke vrste koji na svaku provokaciju odgovara “fortune cookie” filozofijom i otrcanim aforizmima, propagirajući pozitivnost po svaku cenu da bi ga April promptno ukorila i ućutkala. Tu je, zatim, lezbejski par koji čine stara feministkinja Martha (Jones) i njena ne-akademski nastrojena partnerka Jinny (Mortimer) koja je upravo saznala da nosi trojke. Ekipu zaokružuje tip koji očito ne pripada tom profesorsko-feminističkom društvu, prezgodni i prebogati mladi finansijski mešetar Tom (Murphy) čija je jedina poveznica sa Janet trenutno odsutna njegova žena Marianne, Janetina asistentkinja koja kasni. Tom se pojavljuje sa mnogo kokaina i pištoljem, stalno trči u kupatilo, radi na svojoj “toaleti” i proverava oružje. Čehovljevski, zar ne?

 Ostaje nam da vidimo hoće li pištolj opaliti na ekranu ili van njega, ali situacija je svejedno napeta i čudna, pa decentno zamišljena zabava ne klizi polako u pičvajz već od starta iskače iz šina. Prvo, Jinnina prijava može zaseniti zabavu, a Martha nije baš toliko oduševljena svođenjem svoje partnerke na telesnu funkciju. A dotle tihi (ako se izuzme muzika) i povučeni Bill ima dve vesti koje će svima pokvariti zabavu.
Slažem se, postavka stvari prilično podseća na teatar, na komediju koja izmenjuje farsu i satiru, a i replike su često jake i citatne, kao da se likovi obraćaju direktno publici, a ne jedni drugima. Takav ugođaj se korenito prepravlja izuzetno kinetičnom kamerom Alekseja Rodionova i brzim smenama krupnih i, koliko se da, širokih kadrova na čemu insistira autorica i u čemu ima veliku pomoć montažera Emilie Orsini i Andersa Refna. Jaka strana filma su i glumci, neki u svom tipu, neki potpuno kontra njega, sve sami britanski prvoligaši na filmu i u teatru, i, što je posebno važno, svesni razlika između dva medija. U filmu koji se toliko oslanja na glumačku interakciju, tajming je sve i ansambl je apsolutno na visini zadatka.

Od takvog scenarija Sally Potter punog referenci i zajedljivih bombica najviše profitira Patricia Clarkson čija je April možda ne najzanimljiviji lik, ali je svakako najciničnija i najotrovnija osoba u prostoriji, pa glumica ima priliku da zablista. Replika “Zagolicaj aroma-terapeuta i dobićeš nacistu” bi možda bila uvredljiva da Nemca Gottfrieda igra bilo ko drugi osim Bruna Ganza, ali, ma kako ovde kontra svog agresivnog tipa, on ostaje upamćen po portretu Hitlera. Takođe, “Ti si prvoklasna lezbejka i drugorazredni mislilac” upućena Marthi može ući u anale filmskih uvreda i verujem da je deo gledališta izašao sa projekcije planirajući da je upotrebi u konverzaciji.

 Međutim, The Party nije samo najbolji i najefektniji film svađe od Carnage naovamo, nego se ispod površine krije oštra opservacija fenomena koji nisu ograničeni samo na britanski kontekst. To je više od filma o salonskoj levici u svoj svojoj pravedničkoj nemoći pred svetom za koji ti napredni buržuji nominalno saosećaju, a zapravo o njemu nemaju pojma. To je film o srazu visokih ideala i niskih strasti. Jalovost nikada nije bila smešnija nego u ovih sat i nešto vremena.